In vitro miało być sztandarową obietnicą Donalda Tuska. Teraz rząd musi odpowiedzieć na trudne pytania

Rządowy program in vitro miał być jednym z najważniejszych symboli zmiany po wyborach. Premier Donald Tusk mówi o tysiącach dzieci urodzonych dzięki refundacji, a Ministerstwo Zdrowia zapowiada zwiększenie finansowania programu. Jednocześnie kliniki leczenia niepłodności alarmują, że sposób dzielenia publicznych pieniędzy może ograniczać pacjentom wybór lekarza, osłabiać konkurencję i premiować decyzje urzędnicze zamiast potrzeb rodzin.

In vitro jako obietnica wyborcza Donalda Tuska

Program in vitro nie jest zwykłym programem zdrowotnym. To jedna z tych spraw, które od lat dzielą polską politykę, ale dla tysięcy rodzin oznaczają coś bardzo konkretnego: szansę na dziecko.

Po latach rządów Prawa i Sprawiedliwości, gdy państwowe finansowanie in vitro zostało wstrzymane, Koalicja Obywatelska i Donald Tusk uczynili z przywrócenia refundacji jedną z ważnych obietnic wyborczych. Dla wielu wyborców była to zapowiedź powrotu państwa do realnej pomocy parom, które zmagają się z niepłodnością.

Program ruszył 1 czerwca 2024 r. i ma działać do końca 2028 r. Według informacji rządowych przeznaczono na niego co najmniej 2,5 mld zł, po minimum 500 mln zł rocznie. Ostatnio Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało wzrost finansowania do 600 mln zł rocznie.

Premier mówi o sukcesie. Kliniki pokazują drugą stronę programu

Na początku czerwca premier Donald Tusk mówił o około 15 tysiącach dzieci urodzonych dzięki rządowemu programowi in vitro. To liczba, która robi wrażenie i z politycznego punktu widzenia jest dla rządu bardzo ważna. Zwłaszcza w kraju, który ma poważny problem demograficzny.

Ale obok tego obrazu sukcesu pojawia się drugi obraz. Znacznie mniej wygodny dla rządu.

Przedstawiciele klinik leczenia niepłodności wskazują na wadliwy algorytm, brak przejrzystości przy podziale środków, błędy w danych, brak centralnego rejestru pacjentów i ryzyko ograniczania pacjentom prawa wyboru lekarza oraz ośrodka. Według nich pieniądze miały iść za pacjentem, a w praktyce pacjent może być kierowany tam, gdzie urzędnik skierował publiczne środki.

Jeżeli te zarzuty się potwierdzą, problem nie będzie dotyczył tylko Ministerstwa Zdrowia. Będzie dotyczył całego rządu.

Szczegółowo o zarzutach klinik pisaliśmy w artykule: Kliniki in vitro biją na alarm. Miliony publicznych pieniędzy dzielono według wadliwych danych, a pacjenci mogą tracić możliwość wyboru lekarza

Rządowy program in vitro i pytanie o odpowiedzialność polityczną

To już nie jest wyłącznie techniczny spór o jakiś algorytm. To pytanie o wiarygodność państwa.

Jeżeli rząd Donalda Tuska obiecał rodzinom pomoc w leczeniu niepłodności, to musi zagwarantować nie tylko pieniądze. Musi także zagwarantować jasne zasady, przejrzysty podział środków, uczciwą konkurencję między klinikami i realny wybór dla pacjentów.

W przeciwnym razie program, który miał być jednym z symboli nowego otwarcia po rządach Prawa i Sprawiedliwości, może stać się przykładem tego samego, co Koalicja Obywatelska przez lata zarzucała poprzedniej władzy: centralnego sterowania, niejasnych decyzji i uzależniania obywateli od urzędniczej łaski.

Prawo i Sprawiedliwość, Jarosław Kaczyński i polityczny spór o in vitro

Prawo i Sprawiedliwość przez lata było przeciwne finansowaniu in vitro z budżetu państwa. Jarosław Kaczyński i politycy PiS przedstawiali tę sprawę zupełnie inaczej niż środowiska liberalne i centrowe. Dlatego obecny rząd mógł łatwo pokazać się jako ten, który przywraca rodzinom nadzieję.

Tym większa jest teraz odpowiedzialność rządzących.

Bo jeżeli program in vitro ma być odpowiedzią na politykę PiS, to nie może być programem nieprzejrzystym. Jeżeli ma być pomocą dla rodzin, nie może stawiać pacjentów w sytuacji, w której tracą wpływ na wybór kliniki. Jeżeli ma służyć dzieciom i rodzicom, nie może być oparty na danych, które budzą wątpliwości samych realizatorów programu.

Koalicja Obywatelska, PSL i koalicjanci też muszą zabrać głos

Odpowiedzialność nie kończy się na Ministerstwie Zdrowia. To program całej większości rządzącej.

Koalicja Obywatelska uczyniła z in vitro ważny element swojej politycznej tożsamości. Polskie Stronnictwo Ludowe, czyli PSL, także współtworzy obecny rząd. Podobnie pozostali koalicjanci: Lewica czy Polska 2050. Jeśli więc pojawiają się zarzuty dotyczące wydawania setek milionów złotych, błędów w danych i ograniczania pacjentom wyboru, nie wystarczy ogólny komunikat resortu.

Potrzebna jest jasna odpowiedź: kto stworzył algorytm, kto go zatwierdził, kto sprawdził dane i kto odpowiada za to, że część klinik miała zostać postawiona w gorszej sytuacji mimo pacjentów gotowych do leczenia?

Konfederacja i prezydent RP Karol Nawrocki

W tle jest także szerszy spór polityczny. Konfederacja zapewne będzie patrzeć na program in vitro inaczej niż Koalicja Obywatelska czy lewica. Prezydent RP Karol Nawrocki również może mieć znaczenie przy przyszłych ustawach dotyczących ochrony zdrowia, finansowania świadczeń i polityki rodzinnej.

Ale niezależnie od światopoglądu polityków, jedno pytanie pozostaje wspólne: czy państwo wydaje publiczne pieniądze uczciwie i skutecznie?

Bo tu nie chodzi tylko o ideologię. Chodzi o rodziny, dzieci, pacjentów onkologicznych, pary po latach leczenia i kobiety, które nie zawsze mają czas na czekanie, aż urząd poprawi tabelkę.

Rodzina nie może być zakładnikiem algorytmu

Najbardziej niepokojący w tej sprawie jest właśnie ten rozdźwięk. Z jednej strony rząd mówi o wielkim sukcesie i tysiącach dzieci. Z drugiej strony kliniki wskazują, że system może premiować łatwiejsze przypadki, a trudniejszych pacjentów czynić mniej opłacalnymi statystycznie.

To byłoby zaprzeczenie sensu publicznego programu leczenia niepłodności.

Państwo nie powinno pomagać tylko tym, którzy dobrze wyglądają w algorytmie. Państwo powinno pomagać tym, którzy tej pomocy naprawdę potrzebują.

Ministerstwo Zdrowia powinno pokazać dokumenty i dane

Rządowy program in vitro jest zbyt ważny, by odpowiedzią na zarzuty były ogólniki. Ministerstwo Zdrowia powinno publicznie wyjaśnić, jak dzielono pieniądze, na jakich danych oparto algorytm, kto te dane sprawdzał i dlaczego pacjenci mieli być kierowani do innych ośrodków niż te, które sami wybrali.

Premier Donald Tusk również nie powinien zostawiać tej sprawy wyłącznie resortowi zdrowia. Jeżeli program in vitro był polityczną obietnicą rządu, to wyjaśnienie wątpliwości także jest politycznym obowiązkiem rządu.

Bo sukces programu nie mierzy się wyłącznie liczbą konferencji, komunikatów i okrągłych rocznic. Mierzy się tym, czy konkretna rodzina rzeczywiście może otrzymać pomoc tam, gdzie chce i gdzie ufa lekarzowi.

 

Więcej ważnych i interesujących artykułów znajdziesz klikając w jeden z dwóch klawiszy poniżej prowadzących do naszych rubryk:

Masz ważną informację lub widzisz problem w Katowicach i okolicy? Napisz: [email protected] albo wyślij wiadomość na Facebooku Katowice Dziś.

Redaktor naczelny Katowice Dziś: Mateusz Cieślak.

 

 

Najczęstsze pytania i odpowiedzi o rządowy program in vitro (FAQ)

Ile pieniędzy państwo przeznacza na rządowy program in vitro?

Program ma działać do końca 2028 r. Według informacji rządowych jego minimalna wartość to 2,5 mld zł, czyli co najmniej 500 mln zł rocznie. Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało wzrost finansowania do 600 mln zł rocznie.

Dlaczego program in vitro jest ważny politycznie?

Bo był jedną z najważniejszych obietnic wyborczych obecnej większości rządzącej. Dla Donalda Tuska i Koalicji Obywatelskiej był symbolem zmiany po rządach Prawa i Sprawiedliwości.

Czego dotyczą zarzuty klinik?

Kliniki wskazują m.in. na niejasny podział środków, wadliwy algorytm, błędy w danych, brak centralnego rejestru pacjentów i ryzyko ograniczania pacjentom prawa wyboru lekarza oraz ośrodka.

Dlaczego sprawa dotyczy rodzin i dzieci?

Bo program in vitro ma pomagać parom, które chcą mieć dziecko, ale zmagają się z niepłodnością. Każda decyzja administracyjna w tym programie może wpływać na konkretne rodziny.

Czy premier Donald Tusk powinien zareagować?

Tak. Skoro program in vitro był jedną z ważnych obietnic wyborczych rządu, a chodzi o setki milionów złotych publicznych pieniędzy rocznie, sprawa wymaga jasnego wyjaśnienia nie tylko przez Ministerstwo Zdrowia, ale także na poziomie całego rządu.

 

Fot. Pixabay