Więcej władzy dla Metropolii. Rząd otwiera drogę do budowy spalarni i przejęcia DTŚ.

Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia po ośmiu latach działalności doczeka się poważnego prawnego wzmocnienia. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, który daje GZM twarde narzędzia np. do budowy spalarni odpadów, wspólnego zarządzania Drogową Trasą Średnicową, a także inwestowania w kulturę czy edukację. Jeśli przepisy przejdą przez parlament, wejdą w życie w połowie 2026 roku.

Koniec z prawnym paraliżem. Metropolia wybuduje spalarnię

Do tej pory Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia przypominała organizm o sporych ambicjach, ale mocno związanych rękach. Podstawowym problemem, na który od lat narzekali samorządowcy, był zamknięty i bardzo wąski zakres kompetencji, sprowadzający się w praktyce głównie do organizacji wspólnego transportu. Boleśnie zweryfikowała to próba budowy metropolitalnej spalarni odpadów. Inwestycja utknęła w martwym punkcie, bo zgodnie z dotychczasowym prawem gospodarka śmieciowa po prostu nie leżała w gestii GZM.

Trzy bohaterskie Ślązaczki powinny być dla nas wszystkich wzorem. Wreszcie poznacie prawdę o akcji ratowania tysięcy małych mieszkańców katowickich Szopienic.

Przyjęty przez rząd projekt ustawy całkowicie zmienia tę sytuację. Przepisy wprost pozwalają Metropolii pełnić rolę inwestora przy budowie i eksploatacji instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych. To jednak tylko początek, bo nowela otwiera drzwi do znacznie szerszej ingerencji w codzienne funkcjonowanie regionu.

Utrzymanie DTŚ i metropolitalny urząd pracy w jednych rękach?

Nowe prawo znacznie ułatwi miastom przekazywanie Metropolii konkretnych, często bardzo kosztownych zadań. Sztandarowym przykładem jest tu Drogowa Trasa Średnicowa. Choć to najważniejsza arteria drogowa wewnątrz aglomeracji, jej utrzymanie wciąż spada na barki poszczególnych miast. W efekcie standardy zimowego odśnieżania czy łatania dziur w Katowicach, Rudzie Śląskiej, Zabrzu lub Gliwicach nierzadko różnią się między sobą. Dzięki nowym przepisom GZM będzie mogła sfinansować i ujednolicić utrzymanie tej trasy, zdejmując ten finansowy ciężar z lokalnych samorządów.

Rozszerzenie uprawnień to także wejście GZM na zupełnie nowe pola. Metropolia zyska prawo do legalnego finansowania uczelni wyższych, wspierania kultury oraz tworzenia centrów usług społecznych. Na horyzoncie pojawia się też perspektywa utworzenia jednego, wielkiego metropolitalnego urzędu pracy, który docelowo mógłby zastąpić kilkanaście rozproszonych urzędów powiatowych.

Śląsk wzorem dla Pomorza

Twórcy nowelizacji wzięli pod uwagę również sytuację demograficzną Śląska i Zagłębia. GZM zrzesza obecnie 41 miast i gmin, w których żyje około 2,3 miliona osób, ale region szybko się wyludnia. Dotychczasowa ustawa wymagała, by obszar metropolitalny zamieszkiwało co najmniej 2 miliony ludzi. Nowe przepisy obniżają ten próg o połowę – do miliona mieszkańców. To rodzaj prawnego bezpiecznika, dzięki któremu wyludnianie się miast w przyszłości nie doprowadzi do automatycznej likwidacji związku. Ponadto, wyjście z GZM będzie możliwe tylko dla tych gmin, które leżą na jej obrzeżach, czyli ich opuszczenie struktury metropolitalnej nie przerwie ciągłości terytorialnej całego obszaru.

Co ciekawe, ustawa wzmacniająca GZM jest jednocześnie aktem założycielskim dla drugiej takiej struktury w Polsce – metropolii w województwie pomorskim, która ma zrzeszać Trójmiasto i okoliczne samorządy. Oznacza to, że model zarządzania przetestowany na południu kraju, zostanie teraz przeniesiony na północ.

Piłka po stronie parlamentu i prezydenta

Samorządowcy z województwa śląskiego nie kryją zadowolenia z przyjętego dokumentu. Władze Metropolii i przedstawiciele miast podkreślają, że ustawa wreszcie odpowiada na ich wieloletnie postulaty, dając konkretne narzędzia do ratowania budżetów poszczególnych gmin i poprawiania jakości usług dla samych mieszkańców.

Projekt ustawy trafi teraz do Sejmu i Senatu. Biorąc pod uwagę fakt, że jest to inicjatywa rządowa, przyjęcie jej przez parlament powinno pójść sprawnie. Ostatnie słowo należeć będzie jednak do prezydenta Karola Nawrockiego. Zgodnie z założeniami, zreformowane przepisy metropolitalne zaczną obowiązywać 30 czerwca 2026 roku.

Czytaj też: Więcej bieżących informacji i innych artykułów znajdziesz na stronie głównej Katowice Dziś, w zakładce Aktualności oraz pozostałych rubrykach.

Masz ważną informację lub widzisz problem w Katowicach i okolicy? Napisz: [email protected] albo wyślij wiadomość na Facebooku Katowice Dziś.

Redaktor naczelny Katowice Dziś: Mateusz Cieślak.

Fot. K. Kalkowski / UM Katowice