Śląska godka bliżej języka niż gwary. Sejm zrobił krok, o który walczono latami.

Sejm uchwalił nowelizację ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych, która uznaje śląską godkę za język regionalny. To decyzja przełomowa po niemal dwóch dekadach nieudanych prób, sporów politycznych i debat o tożsamości Ślązaków. Teraz wszystko zależy od Senatu i prezydenta Karola Nawrockiego.

 

Sejm mówi „tak” językowi śląskiemu

 

Posłowie przegłosowali nowelizację ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych, która po raz pierwszy wprost wpisuje język śląski do katalogu języków regionalnych w Polsce. Do tej pory jedynym językiem regionalnym uznawanym przez państwo był kaszubski. Zmiana ta ma charakter nie tylko symboliczny, ale też prawny i praktyczny (o ile się utrzyma).

 

Ustawa wprowadza pojęcie „języków regionalnych” w liczbie mnogiej i zakłada, że śląska godka będzie traktowana na równych zasadach z językiem kaszubskim. To formalne zerwanie z podejściem, w którym mowa śląska funkcjonowała wyłącznie jako gwara lub dialekt pozbawiony ochrony prawnej.

 

Co realnie zmieni status języka regionalnego

 

Nowe przepisy nie wprowadzają rewolucji w edukacji, bo zajęcia regionalne i działania na rzecz śląskiej godki były możliwe już wcześniej. Zmieniają jednak jej status prawny: po raz pierwszy język śląski zostaje formalnie uznany przez państwo i objęty trwałymi ramami ochrony. Ustawa porządkuje także kwestie symboliczne i administracyjne, umożliwiając m.in. ustawianie dwujęzycznych tablic z nazwami miejscowości tam, gdzie używanie śląskiej godki deklaruje co najmniej 20 procent mieszkańców, oraz wzmacniając pozycję społeczności śląskiej w dialogu z państwem.

 

Przewidziano także wzmocnienie reprezentacji Ślązaków w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Do tego gremium ma dołączyć dwóch przedstawicieli społeczności posługującej się językiem śląskim. To ważny sygnał, że państwo zaczyna traktować śląską tożsamość jako element dialogu, a nie problem.

 

Kaszubi pokazali, że to działa

 

Dla wielu przeciwników zmian uznanie śląskiej godki za język wciąż budzi wątpliwości. Tymczasem doświadczenie Kaszubów pokazuje, że status języka regionalnego nie rozbija państwa, lecz je wzbogaca. Kaszubski funkcjonuje w szkołach, na tablicach miejscowości, w literaturze i mediach. Powstają książki, podręczniki i publikacje naukowe, a sama społeczność zyskała realne narzędzia ochrony swojego dziedzictwa.

 

Na Śląsku podobne procesy już się dzieją, choć bez formalnego wsparcia państwa. Istnieją napisy, szyldy i publikacje w śląskiej godce, działa środowisko autorów, tłumaczy i regionalistów. Brakuje jednak stabilnych ram prawnych, które pozwoliłyby rozwijać te działania systemowo.

 

Spór o zapis nie przekreśla języka

 

Jednym z argumentów przeciwko uznaniu śląskiej godki za język jest brak jednolitej kodyfikacji. Rzeczywiście, od lat trwa spór o to, jak zapisywać poszczególne dźwięki i które formy uznać za poprawne. Ale to nie jest sytuacja wyjątkowa ani nowa. Każdy język przechodził podobny proces – także kaszubski.

 

Kodyfikacja nie jest warunkiem uznania języka, lecz jego naturalną konsekwencją. Dopiero status prawny daje impuls do porządkowania zasad, tworzenia słowników i norm. Bez uznania języka te spory pozostają zawieszone w próżni.

 

Dwie dekady niespełnionych obietnic

 

Historia prób uznania śląskiej godki za język regionalny sięga 2007 roku. Kolejne projekty poselskie trafiały do sejmowych szuflad, były odkładane lub przepadały wraz z końcem kadencji. W 2014 roku obywatelski projekt podpisany przez 140 tysięcy osób został odrzucony w komisji. W następnych latach scenariusz się powtarzał.

 

W obecnej kadencji parlamentu projekt uzyskał już wcześniej poparcie Sejmu i Senatu, ale został zawetowany przez prezydenta Andrzeja Dudę. Teraz historia znów zatacza koło.

 

Senat i prezydent na rozdrożu

 

Ustawa trafi teraz do Senatu, gdzie większość mają KO, Trzecia Droga i Lewica. Jeśli senatorowie ją poprą, dokument trafi na biurko prezydenta Karola Nawrockiego. To moment kluczowy.

 

Prezydent Nawrocki wcześniej zawetował ustawę, która miała nadać status języka regionalnego językowi wilamowskiemu – unikatowemu językowi germańskiemu o korzeniach w Holandii, używanemu dziś przez zaledwie kilkadziesiąt osób w Wilamowicach pod Bielskiem-Białą. W przypadku śląskiej godki skala jest jednak zupełnie inna: mówimy o mowie bliskiej setkom tysięcy ludzi i głęboko zakorzenionej w codziennym życiu regionu.

 

Dlaczego to naprawdę ma znaczenie

 

Uznanie śląskiej godki za język regionalny nie jest kaprysem ani gestem politycznym. To decyzja o ochronie żywego dziedzictwa kulturowego, które bez wsparcia państwa może stopniowo zanikać. To także sygnał, że Polska potrafi być państwem różnorodnym i świadomym własnej historii.

 

Śląska godka istnieje niezależnie od ustaw. Pytanie brzmi, czy państwo zdecyduje się ją chronić – czy znów odłoży sprawę na kolejne lata.

 

***

WAŻNY TEMAT

Sprawdzam kontrakt na 420 mln zł. 

I nie jest mi do śmiechu.

***

Zapraszamy was na stronę iboma.media. Tylko ciekawe i ważne treści.

***

KOMENTARZE: TYLKO FACEBOOK.

Masz problem, widzisz problem, masz ważną informację? Daj nam znać:

[email protected] lub przez „Wyślij Wiadomość” na Facebooku Katowice Dziś.

***

Redaktor naczelny Katowice Dziś Mateusz Cieślak. 

***

 

Fot. Katowice Dziś / AI